Polub nas na facebooku

Poczekaj..15 sekundWyjd┼║

ŚCIĄGI I WYPRACOWANIA

Podsumowanie renesansu

CZAS TRWANIA EPOKI I GENEZA NAZWY NASTR├ôJ EPOKI FILOZOFIA EPOKI ARCHITEKTURA MALARSTWO I RZE┼╣BA MUZYKA LITERATURA GENEZA NAZWY Termin ÔÇ×renesansÔÇŁ pochodzi od francuskiego s┼éowa renaissance oznaczaj─ůcego odrodzenie. Poj─Öcie to po raz pierwszy u┼╝yte zosta┼éo w XVI w. przez w┼éoskiego malarza i historyka sztuki Giorgia Vasariego na okre┼Ťlenie nowatorskich trend├│w w malarstwie. Pojecie ÔÇ×renesansÔÇŁ wskazuje na odrodzenie si─Ö, po wiekach ┼Ťrednich, kultury i literatury antycznej oraz odnowieniu filozoficznych studi├│w nad staro┼╝ytnymi utworami literackimi. W szerszym znaczeniu ÔÇ×renesansÔÇŁ oznacza odrodzenie si─Ö cz┼éowieka, a tak┼╝e ca┼éej kultury, sztuki i nauki nowo┼╝ytnej. CZAS TRWANIA EPOKI POCZ─äTEK: Renesans narodzi┼é si─Ö we W┼éoszech w po┼éowie XIV w., a w XV w. pojawi┼é si─Ö w innych krajach europejskich. KONIEC: We W┼éoszech kres epoki przypada na pocz─ůtek XVI w. (symboliczn─ů dat─ů jest 1527 r. , kiedy wojska cesarskie spl─ůdrowa┼éy renesansowy Rzym), w pozosta┼éych krajach renesans trwa┼é do XVI i XVII w. POLSKA Renesans polski trwa┼é od po┼éowy XV w. do prze┼éomu XVI i XVII w. HUMANIZM: Termin humanizm (┼éac. humanus- ludzki) u┼╝ywany bywa w trzech znaczeniach: a) W sensie historycznym, na okre┼Ťlenie umys┼éowego ruchu, zapocz─ůtkowanego we W┼éoszech w XVI w., kt├│rego g┼é├│wna tendencj─ů by┼éy wszechstronne studia literatury i sztuki antycznej oraz uznanie za┼éo┼╝e┼ä kultury staro┼╝ytnej za obowi─ůzuj─ůcy wzorzec- wobec konieczno┼Ťci sformu┼éowania wzorc├│w i cel├│w, do jakich powinien d─ů┼╝y─ç cz┼éowiek owej epoki. b) W znaczeniu szerszym u┼╝ywa si─Ö terminu ÔÇ×humanizmÔÇŁ do ko┼äca XIX w. na okre┼Ťlenie nowej filozoficznej postawy, kt├│rej g┼é├│wnym za┼éo┼╝eniem by┼éo przekonanie o nieograniczonych mo┼╝liwo┼Ťciach rozumu ludzkiego oraz po┼éo┼╝enie nacisku na wszechstronny rozw├│j cz┼éowieka. c) W najog├│lniejszym sensie poj─Öcia ÔÇ×humanizmÔÇŁ u┼╝ywa si─Ö w odniesieniu do postawy uznaj─ůcej duchowe i materialne potrzeby cz┼éowieka i przejawiaj─ůcej si─Ö w d─ů┼╝eniu do jego pe┼énego rozwoju. ZAINTERESOWANIA HUMANIST├ôW: *Kultura antyczna REFORMACJA: G┼ü├ôNE NURTY REFORMACJI W EUROPIE a)Luteranizm- *Dania, Szwecja, Norwegia, Prusy Ksi─ů┼╝─Öce, Ks. Niemieckie -zniesienie celibatu -g┼é├│wnym ┼║r├│d┼éem wiary s─ů ewangelie -do zbawienia potrzebna jest ┼éaska bo┼╝a i wola -dwa sakramenty- chrzest i komunia -nabo┼╝e┼ästwa odprawiane w j─Özykach narodowych -nieuznawanie nieomylno┼Ťci papie┼╝a ofiary ludzi by┼éy dobrowolne b)Kalwinizm- *Szwajcaria, Szkocja, Niderlandy, pa┼ästwa niemieckie, pd.- zach. Francja -cz┼éowiek z g├│ry przeznaczony jest na zbawienie lub pot─Öpienie - nieuznawanie papie┼╝a i kult├│w ┼Ťwi─Ötych -trzy sakramenty- chrzest, komunia, ma┼é┼╝e┼ästwo -komunia pod postaci─ů chleba i wina -wyznawcy zwracali du┼╝─ů uwag─Ö na moralno┼Ť─ç c)Anglikanizm- *Anglia, wsch. Irlandia -na czele ko┼Ťcio┼éa stoi w┼éadca -zlikwidowanie ko┼Ťcio┼é├│w i zagrabienie ich d├│br -kobiety mog┼éy pe┼éni─ç funkcje duchownych -nie zmieniono wiary- przypomina katolicyzm -odrzucenie papie┼╝a d)Antytrynitaryzm- *Litwa, W─Ögry -nie uznaj─ů Chrystusa -wszyscy ludzie powinni by─ç r├│wni -chrzest przyjmowa┼éy tylko osoby doros┼ée -uznawali, ┼╝e nie nale┼╝y prowadzi─ç wojen -nie wierzyli w Tr├│jce ┼Ťwi─Öt─ů G┼ü├ôWNE NURTY REFORMACJI W POLSCE: a)Luteranizm *Prusy Ksi─ů┼╝─Öce, Inflanty, Kurlandia, Pomorze gda┼äskie, Wielkopolska (przyj─Öty w┼Ťr├│d mieszczan) b)Kalwinizm *Ma┼éopolska, Litwa (przyj─Öty w┼Ťr├│d szlachty) c)Antytrynitaryzm (Arianie) *Rak├│w, Pi┼äcz├│w, Kiejdany, Lewart├│w (przyj─Öty w┼Ťr├│d ch┼éop├│w i mieszczan) d)Prawos┼éawni *wschodnie tereny e)Mahometanie *wschodnie i po┼éudniowe tereny DOMINUJ─äCE MY┼ÜLI: ÔÇ×Homo sum- homani nihil a me alienum putoÔÇŁ -Cz┼éowiekiem jestem i nic co ludzkie nie jest mi obce. ÔÇ×MimesisÔÇŁ- Nakaz na┼Ťladowania natury w sztuce. WZORCE OSOBOWE: a)SZLACHCIC: Szlachcic powinien : czerpa─ç rado┼Ť─ç z pracy, troszczy─ç si─Ö o gospodarstwo i ┼╝y─ç w zgodzie. Powinien r├│wnie┼╝ by─ç: religijny, pracowity i dobry. (ÔÇ×Pie┼Ť┼ä ┼Ťwi─Ötoja┼äska o Sob├│tceÔÇŁ, ÔÇ×Na dom w CzarnolasieÔÇŁ, ÔÇ×Na lip─ÖÔÇŁ) b)PATRIOTA: Dla patrioty najwa┼╝niejsza jest ojczyzna, po┼Ťwi─Öcenie, troska o losy kraju, walka w chwale, wytrwa┼éo┼Ť─ç i du┼╝e opodatkowanie na rzecz wojska. (ÔÇ×Odprawa pos┼é├│w GreckichÔÇŁ) c)HUMANISTA: Humanista (ÔÇ×poeta doctusÔÇŁ) jest to cz┼éowiek wszechstronnie uzdolniony, uniwersalny, wyzwolony z p─Öt autorytetu ko┼Ťcielnego, a zatem krytyczny i odwa┼╝ny w poszukiwaniu prawdy. (np. Erazm z Rotterdamu) d)DWORZANIN: Dworzanin posiada┼é wysok─ů kultur─Ö towarzysk─ů i zna┼é formy towarzyskie. By┼é elegancki, szarmancki, pi─Ökny, wykszta┼écony, zna┼é j─Özyki obce, dba┼é o czysto┼Ť─ç i pi─Ökno j─Özyka narodowego. By┼é r├│wnie┼╝ znawc─ů literatury i muzyki. Po prostu idea┼é w ka┼╝dym calu. (┼üukasz G├│rnicki- ÔÇ×Dworzanin polskiÔÇŁ) e)ZIEMIANIN: (ÔÇ×┼╗ywot cz┼éowieka poczciwegoÔÇŁ) ANTROPOCENTRYZM: Zwrot ku ┼╝yciu ziemskiemu, doczesnemu z naczelnym has┼éem: cz┼éowiek, ┼Ťwiat, pi─Ökno, s┼éawa. Pozna─ç ┼Ťwiat, cieszy─ç si─Ö jego pi─Öknem, w tym tak┼╝e pi─Öknem cia┼éa ludzkiego, ┼╝y─ç pe┼éni─ů ┼╝ycia, nie stroni─ç od niczego, co ludzkie i ziemskie- oto tre┼Ť─ç bytu cz┼éowieka. IRENIZM: Irenizm m├│wi nam o ruchu d─ů┼╝─ůcym do ustanowienia pokoju mi─Ödzy wszystkimi religiami (humani┼Ťci nie krytykowali jawnie religii chrze┼Ťcija┼äskiej bowiem szukali mi─Ödzy swoimi pogl─ůdami, a innymi wyznaniami p┼éaszczyzny porozumienia). STOICYZM: Z tej filozofii wywodzi si─Ö pojecie cnoty jako narz─Ödzia s┼éu┼╝─ůcego opanowywaniu nami─Ötno┼Ťci, zachowaniu spokoju wobec ┼Ťwiata. Najwybitniejszym my┼Ťlicielem tej epoki by┼é Erazm z Rotterdamu, postuluj─ůcy wewn─Ötrzne odrodzenie cz┼éowieka, kt├│ry powinien kierowa─ç si─Ö rozumem i zasadami moralnymi. Erazm propagowa┼é zasady irenizmu i krytykowa┼é nieuctwo. NEOPLATONIZM: Neoplatonizm by┼é bardzo popularny na pocz─ůtku epoki. ┼ü─ůczy on w sobie idee staro┼╝ytne- g┼é├│wnie g┼éoszone przez platona- z chrze┼Ťcija┼ästwem. Kierunek ten g┼éosi┼é doskona┼éo┼Ť─ç ludzkiej natury oraz postulowa┼é wolno┼Ť─ç cz┼éowieka w kreowaniu z┼éa i dobra. Stworzy┼é te┼╝ w┼éasn─ů koncepcj─Ö poezji, rozumianej jako przejaw boskiego natchnienia i poetyckiego sza┼éu. EPIKUREIZM I HEDONIZM: Filozofie zaczerpni─Öte ze staro┼╝ytno┼Ťci. G┼éosi┼éy one potrzeb─Ö korzystania z wszelkich przejaw├│w ┼╝ycia, a szcz─Ö┼Ťcie rozumia┼éy jako brak cierpienia. Architektura renesansu nawi─ůzywa┼éa bowiem, odrzucaj─ůc barbarzy┼äski- jak w├│wczas uwa┼╝ano- gotyk, do form antycznych. CECHY ARCHITEKTURY RENESANSOWEJ: *Szukano idealnych proporcji, kt├│re- przez sw├│j matematyczny rygoryzm- mia┼éy nadawa─ç zamkom, ko┼Ťcio┼éom i pa┼éacom cudown─ů, ciesz─ůc─ů oko harmoni─Ö *Budowla renesansowa- w por├│wnaniu ze skomplikowan─ů bry┼é─ů gotyckiej katedry- urzeka prostot─ů i geometryczn─ů przejrzysto┼Ťci─ů kompozycji. *Budowle mia┼éy charakter lekko┼Ťci *Stosowano kopu┼éy *Budowle symetryczne *Du┼╝o ozd├│b *Zaokr─ůglone ┼éuki, wsparte na kolumnach w stylu jo┼äskim- arkady PRZYK┼üADY BUDOWLI RENESANSOWYCH: -Florencki ko┼Ťci├│┼é San Lorenzo (zaprojektowany przez Filipa Brunelleschi) -Monumentalna bazylika ┼Ťw. Piotra w Rzymie (kopu┼éa zbudowana wed┼éug rysunk├│w Micha┼éa Anio┼éa) -Ko┼Ťci├│┼é S. Maria della Consolazione w Todi PRZYK┼üADY BUDOWLI RENESANSOWYCH W POLSCE: -Wawel (przebudowy Wawele dokonali: Franciszek Florentczyk, Bart┼éomiej Berrecci) *tarasy (kru┼╝ganki z arkadami) *portale- p┼éaskorze┼║by wok├│┼é drzwi (zachowana symetria) *freski *sufity z kasetonami (rze┼║bione g┼éowy- przestroga do podejmowania ustaw) *du┼╝e okna zako┼äczone sklepieniem ┼éukowym *arrasy (z miejscowo┼Ťci arras)- 350 tkanych na polecenie kr├│la Zygmunta Augusta -motywy przyrody -sceny biblijne -Kaplica Zygmuntowska *kopu┼éy *okr─ůg┼ée okna *symetria *nagrobki dw├│ch ostatnich Jagiellon├│w (ukazani w p├│┼é ┼Ťnie, w ruchu, ┼éuki rzymskie- nagrobki wzorowane na nagrobkach w┼éoskich Medyceusz├│w) - Zamek w Zamo┼Ťciu (przebudowy zamku w Zamo┼Ťciu dokona┼é: Bernando Morando) MALARSTWO: CECHY MALARSTWA RENESANSU:: *znano proporcje cia┼éa ludzkiego *stosowano technik─Ö ┼Ťwiat┼éocienia i zjawisko perspektywy *ukazywano cia┼éo ludzkie w ruchu *posta─ç ludzk─ů starano si─Ö wpisa─ç w tr├│jk─ůt r├│wnoramienny *zacz─Öto pokazywa─ç pi─Ökno cia┼éa ludzkiego *pokazywano cz┼éowieka w r├│┼╝nych fazach rozwoju fizycznego *ukazywano pot─Ög─Ö cz┼éowieka jako si┼é─Ö fizyczn─ů *interesowano si─Ö dok┼éadnie anatomi─ů cz┼éowieka *malarze pokazywali prze┼╝ycia ludzkie *tematyka obraz├│w nawi─ůzywa┼éa do staro┼╝ytno┼Ťci, by┼éa najcz─Ö┼Ťciej biblijna, mitologiczna b─ůd┼║ ┼Ťwiecka *dominowa┼éy jasne kolory *zacz─Öto wzorowa─ç si─Ö na modelach *wprowadzono t┼éo *obrazy wykonywane by┼éy najcz─Ö┼Ťciej na zam├│wienie MALARZE RENESANSU W┼üOSKIEGO: ~ Leonardo Da Vinci (ÔÇ×Dama z ┼éasiczk─ůÔÇŁ, ÔÇ×MonalisaÔÇŁ, ÔÇ×Ostatnia wieczerzaÔÇŁ) ~ Rafael Santi (Rafaello) (ÔÇ×Madonna w pejza┼╝uÔÇŁ, ÔÇ×Madonna syksty┼äskaÔÇŁ, ÔÇ×Madonna z FolignaÔÇŁ, ÔÇ×Przemienienie pa┼äskieÔÇŁ, ÔÇ×S─ůd SalomonaÔÇŁ) ~ Tycjan (ÔÇ×Portret cesarza Karola VÔÇŁ, ÔÇ×Portret papie┼╝a Paw┼éa III) ~ Botticelli (ÔÇ×Narodziny WenusÔÇŁ, ÔÇ×PrimaveraÔÇŁ) ~ Giotto MALARZE Z INNYCH KRAJ├ôW EUROPEJSKICH: ~ Albrecht D├╝rer i Lucas Cranach (Niemcy) ~ Piotr Breughel (Niderlandy) PRZEDSTAWICIELE POLSKIEGO MALARSTWA EPOKI RENESANSU: Pojawienie si─Ö sztuki renesansowej w Polsce dokona┼éo si─Ö za spraw─ů kr├│la Zygmunta I. - Jan Micha┼éowicz z Urz─Ödowa RZE┼╣BA: CECHY RZE┼╣BY RENESANSOWEJ: Cechy takie jak w malarstwie RZE┼╣BIARZE RENESANSOWI: ~Micha┼é Anio┼é (ÔÇ×Moj┼╝eszÔÇŁ, ÔÇ×DawidÔÇŁ, Freski w Kaplicy Syksty┼äskiej) RZE┼╣BIERZE POLSKIEGO RENESANSU: ~Wit Stwosz (o┼étarz w Ko┼Ťciele Mariackim w Krakowie) GATUNKI RENESANSU: *wielog┼éosowe msze (cykliczna kompozycja wokalna lub wokalno-instrumantalna) *motety (wielog┼éosowa pie┼Ť┼ä ko┼Ťcielna) *pie┼Ťni i kanony- religijne i ┼Ťwieckie (forma polifoniczna oparta na imitacji ┼Ťcis┼éej) *chansons (pie┼Ť┼ä francuska jednog┼éosowa- ch.trubadur├│w i truwer├│w, wielog┼éosowa- ch. polifoniczna, programowa) *madryga┼éy (wielog┼éosowy utw├│r wokalny o charakterze ┼Ťwieckim) *ricercary (forma muzyki instrumentalnej na lutni─Ö lub organy, jednotematowy) *canzony (┼Ťwiecka pie┼Ť┼ä wielog┼éosowa) *hymny (uroczysta pie┼Ť┼ä pochwalna) *psalmy (typ pie┼Ťni religijnej) *lamentacje *antyfony (teksty powtarzane na ko┼äcu psalmu) *chora┼é protestancki -utwory czterog┼éosowe -utwory z towarzyszeniem towar├│w -teksty w j─Özykach narodowych -kobiety dopuszczone do udzia┼éu w ┼Ťpiewie -szerokie wykorzystanie systemu dur-moll -instrumentalne przygrywki chora┼éowe *suita-Tworz─ů si─Ö pierwsze uk┼éady ta┼äc├│w zapowiadaj─ůce pojawienie si─Ö suity. S─ů to z regu┼éy dwa ta┼äce, z kt├│rych pierwszy ma powolne tempo i parzysta metrum, drugi- ┼╝ywe tempo i nieparzyste metrum. SZKO┼üY MUZYKI W RENESANISIE: a)Szko┼éa flamandzka *J. Okeghem i J. Olbrecht -do┼Ť─ç ┼Ťcis┼éa kompozycja utwor├│w -rozw├│j wielog┼éosowo┼Ťci do 36 g┼éos├│w -sformu┼éowanie wa┼╝nych prawide┼é odnosz─ůcych si─Ö do ┼é─ůczenia linii melodycznych -wielog┼éosowe msze, motety, pie┼Ťni i kanony *Josquin des Pr├ęs -prawie wy┼é─ůcznie muzyka ch├│ralna: msze, motety, pie┼Ťni religijne i ┼Ťwieckie chansons -zwr├│cenie uwagi na brzmienie utworu i zgodno┼Ť─ç akcent├│w s┼éownych z muzycznymi -przyj─Öcie czterog┼éosu jako zasady *Orlando di Lasso -muzyka ch├│ralno- religijna (msze, motety) i ┼Ťwiecka (motety, madryga┼éy, chansons) -mia┼é instynktowne wyczucie harmoniczne, kt├│re sta┼éo si─Ö wa┼╝nym elementem jego dzie┼é -po J. Des Pr├ęs przej─ů┼é staranna deklamacj─ů tekstu b)Szko┼éa wenecka *A. Willaert -utwory polich├│ralne a capella: msze, psalmy, hymny, motety, madryga┼éy, chanson -utwory instrumentalne: ricercary, canzony, z wykorzystaniem ┼Ťmia┼éej chromatyki co oznacza┼éo odwr├│t od tonacji ko┼Ťcielnych i zwr├│cenie uwagi na rodz─ůcy si─Ö system dur-moll c)Szko┼éa rzymska *G.P. da Palestrina -zwraca┼é uwag─Ö na tekst -ca┼ékowicie zrezygnowa┼é z melizmat├│w i chromatyk -jako zasad─Ö przyj─ů┼é czterog┼éosowo┼Ť─ç -tworzy┼é g┼é├│wnie wokaln─ů muzyk─Ö religijn─ů: msze, hymny, psalmy, lamentacje, antyfony d)Szko┼éa florencka *J. Peri, V. Galilei, F i G Caccini, -w 1597 r. powsta┼éa Dafne uznana za pierwsz─ů oper─Ö -stosowanie recytatywu jako formy podania tekstu INSTRUMENTY ROZPOWSZECHNIONE W RENESANSIE: W renesansie nast─ůpi┼é dynamiczny rozw├│j muzykowania domowego, powszechnego w ca┼éej Europie. Nast─ůpi┼é tez bardzo powa┼╝ny wzrost- tak ilo┼Ťciowy, jak i jako┼Ťciowy- budowy instrument├│w. Rodzina flet├│w prostych: flety sopranowe, altowe, tenorowe i basowe. Budownictwo wiol, kt├│re z czasem zosta┼éy wyparte przez skrzypce, alt├│wki, wiolonczele, kontrabasy. Lutnie-umiej─Ötno┼Ť─ç gry na tym instrumencie by┼éa dowodem wysokiej kultury, a tak┼╝e ┼Ťwiadectwem towarzyskiej og┼éady Instrumenty klawiszowe-organy (zwi─Ökszenie liczby piszcza┼éek, manua┼é├│w), klawesyny. POLSKA MUZYKA EPOKI RENESANSU: *Sebastian z Felsztyna- Pozostawi┼é po sobie czterog┼éosowe motety i inne dzie┼éa religijne, a tak┼╝e szereg interesuj─ůcych traktat├│w dotycz─ůcych teorii muzyki i wykonawstwa ┼Ťpiew├│w religijnych. *Marcin za Lwowa-Pozostawi┼é po sobie cztery pi─Öciog┼éosowe motety religijne i pi─Öciog┼éosow─ů msze religijn─ů. *Miko┼éaj z Radomia- Jego kompozycje s─ů dowodem wysokiego kunsztu polifonicznego. Stworzy┼é bardzo wiele motet├│w *Wac┼éaw z Szamotu┼é-Pisywa┼é motety, pie┼Ťni i psalmy. Stosowa┼é czterog┼éosowe opracowania. Jego najbardziej znany utw├│r: Ju┼╝ si─Ö zmierzcha, nadchodzi noc. *Jerzy Liban-Napisa┼é czterog┼éosowy hymn Ortus de Polonia Stanislaus. *Krzysztof Borek-Wi─Ökszo┼Ť─ç jego dzie┼é zagin─Ö┼éa, zachowa┼éy si─Ö tylko msze. *Miko┼éaj Gom├│┼éka-Tw├│rca zbioru utwor├│w pod wsp├│lnym tytu┼éem Melodiae na Psa┼éterz Polski przez Miko┼éaja Gom├│┼é─Ö uczynione. *Miko┼éaj Zieli┼äski-Do jego dzie┼é nale┼╝y Magnificat- utw├│r przeznaczony na 3 ch├│ry a 4 g┼éosy. By┼é pierwszym polskim kompozytorem tworz─ůcym fantazje. *CECHY J─śZYKA RENESANSU: W epoce renesansu wykrystalizowa┼é si─Ö ostatecznie jednolity, og├│lnopolski j─Özyk literacki, wolny od cech gwarowych czy lokalnych. Nast─ůpi┼éo ustalenie postaci fonetycznej, s┼éownikowej i fleksyjnej j─Özyka polskiego, a przy tym samym ujednolicenie systemu gramatycznego. Dzia┼éo si─Ö to przede wszystkim na terenie Ma┼éopolski i sto┼éecznego Krakowa, gdzie znajdowa┼é si─Ö g┼é├│wny o┼Ťrodek ┼╝ycia kulturalnego: dw├│r kr├│lewski, Akademia. Z Ma┼éopolski wywodzili si─Ö czo┼éowi pisarze tego okresu. U poszczeg├│lnych pisarzy wida─ç trosk─Ö o poprawno┼Ť─ç i pi─Ökno j─Özyka, a zatem o jego kultur─Ö, przy czym mo┼╝na ju┼╝ stwierdzi─ç wyra┼║ne r├│┼╝nice w ich stylu, wyra┼╝aj─ůce si─Ö g┼é├│wnie stosunkiem do j─Özyka potocznego i do wyraz├│w oraz form dawniejszych. Toczono na ten temat spory, przy czym zarysowa┼éy si─Ö dwa r├│┼╝ne stanowiska: jedni, konserwaty┼Ťci, byli rzecznikami trzymania si─Ö dawniejszego s┼éownictwa i form; drudzy natomiast starali si─Ö zbli┼╝y─ç j─Özyk literacki do j─Özyka m├│wionego i wprowadzi─ç nowo pojawiaj─ůce si─Ö s┼éowa czy ko┼äc├│wki fleksyjne. Ostatecznie zwyci─Ö┼╝y┼éo przekonanie, i┼╝ j─Özyk literacki powinien by─ç kunsztowniejszy od m├│wionego, potocznego, wyraz├│w za┼Ť przestarza┼éych mo┼╝na u┼╝ywa─ç w razie braku odpowiednich s┼é├│w nowszych lub do cel├│w stylistycznych. W miar─Ö mo┼╝no┼Ťci nale┼╝y wystrzega─ç si─Ö zb─Ödnych nabytk├│w obcych, a w tym g┼é├│wnie czechizm├│w. GATUNKI LITERACKIE: Poeci renesansu uprawiali przede wszystkim gatunki cenione w staro┼╝ytno┼Ťci: a)LIRYCZNE: ody, treny, fraszki, pie┼Ťni, elegie, hymny epigramy, anakreontyki, sielanki b)EPICKIE: bohaterskie eposy c)DRAMATYCZNE: humanistyczne tragedie i komedie d)GATUNKI NIE OBJ─śTE NORMAMI KLASYCZNYMI: misterium, moralitety, romanse, powie┼Ť─ç ┼éotrzykowska ROZW├ôJ LIRYKI: Okres renesansu przyni├│s┼é bujny rozkwit liryki, w niej bowiem mo┼╝na by┼éo naj┼éatwiej wyrazi─ç sw├│j stosunek do Boga, przyrody i cz┼éowieka oraz zwierzy─ç si─Ö ze swych najbardziej osobistych dozna┼ä i my┼Ťli. a)Liryka bezpo┼Ťrednia, w kt├│rej podmiot liryczny wypowiada w pierwszej osobie w┼éasne prze┼╝ycia w formie monologu lirycznego. b)Liryka po┼Ťrednia, kiedy podmiot liryczny wypowiada si─Ö wprost- w osobistym wyznaniu, ale przez poetyckie obrazy, opisy lub bezosobowe refleksje. c)Liryka opisowa i sytuacyjna (s─ů to odmiany liryki po┼Ťredniej). Obie mo┼╝na umie┼Ťci─ç w┼éa┼Ťciwie na pograniczu trzech podstawowych rodzaj├│w literackich. d)Liryka inwokacyjna. W tym wypadku liryczne ÔÇ×jaÔÇŁ zwraca si─Ö do jakiego┼Ť adresata: mo┼╝e nim by─ç pojedyncza osoba, zesp├│┼é os├│b czy nar├│d, albo te┼╝ przedmiot lub poj─Öcie. PRZYK┼üADY UTWOR├ôW RENESANSOWYCH- Utwory polskie: *MIKO┼üAJ REJ -by┼é pierwszym polskim pisarzem, kt├│ry zacz─ů┼é tworzy─ç wy┼é─ůcznie w j─Özyku polskim. ÔÇ×Zwierciad┼éoÔÇŁ- opisuje pi─Ökno ┼╝ycie na wsi ÔÇ×Kr├│tka rozprawa mi─Ödzy panem, w├│jtem, a plebanemÔÇŁ- krytykuje szlacht─Ö i ksi─Ö┼╝y *JAN KOCHANOWSKI -tw├│rca literackiej polszczyzny- ojciec literatury polskiej. Treny, fraszki, psalmy, pie┼Ťni- opis urok├│w wiejskich, ludowych ÔÇ×Odprawa pos┼é├│w greckichÔÇŁ ÔÇ×ZuzannaÔÇŁ ÔÇ×O ┼Ťmierci Jana TwardowskiegoÔÇŁ *ANDRZEJ FRYCZ MODRZEWSKI -pisa┼é po ┼éacinie ÔÇ×O naprawie RzeczypospolitejÔÇŁ- Dzie┼éo to znalaz┼éo si─Ö na indeksie ksi─ůg zakazanych. W tym utworze ┼╝─ůda┼é r├│wnych praw i kar. Zreformowa┼é obron─Ö granic, wprowadzi┼é reform─Ö szkolnictwa (szko┼éy publiczne) Literatura powszechna Dante Alighieri ÔÇ×Boska komediaÔÇť Franciszek Petrarca ÔÇ×Do LauryÔÇŁ Jan BoccaccioÔÇ× DekameronÔÇŁ, ÔÇťSok├│┼éÔÇŁ Wiliam Szekspir ÔÇťRomeo i JuliaÔÇŁ, ÔÇťHamletÔÇŁ, ÔÇťSen nocy letniejÔÇŁ, ÔÇťMakbetÔÇŁ. Micha┼é Montaigne ÔÇ×Pr├│byÔÇŁ Franciszek Rabelais ÔÇ×Gargantua i PantagrueeÔÇŁ Erazm z Rotterdamu ÔÇ×Pochwa┼éa g┼éupotyÔÇŁ

mo┼╝e zainteresuje ci─Ö tak┼╝e

skomentuj to