Polub nas na facebooku

Poczekaj..15 sekundWyjd┼║

ŚCIĄGI I WYPRACOWANIA

renesans

Poj─Öcie renesansu wprowadzi┼é wybitny szesnastowieczny w┼éoski malarz, pisarz i architekt, Giorgio Vasari. Chcia┼é w ten spos├│b podkre┼Ťli─ç odmienno┼Ť─ç nowej epoki od ┼Ťredniowiecza. Odr─Öbno┼Ť─ç ta polega─ç mia┼éa przede wszystkim na odrodzeniu si─Ö antycznych idei, ca┼éego dorobku literackiego, filozoficznego i kulturowego tej epoki. Renesans to ponowne odkrycie antycznej sztuki i architektury, antycznych kanon├│w pi─Ökna. Za kolebk─Ö renesansu uwa┼╝a si─Ö W┼éochy. To w┼éa┼Ťnie stamt─ůd idee tej epoki promieniowa┼éy na ca┼é─ů Europ─Ö. Do┼Ť─ç z┼éo┼╝one s─ů ramy chronologiczne tej epoki, ze wzgl─Ödu na to, i┼╝ narodzi┼éa si─Ö ona we W┼éoszech, sk─ůd z pewnym op├│┼║nieniem dociera┼éa do innych pa┼ästw europejskich. Za pocz─ůtek epoki przyjmuje si─Ö wiek XIV we W┼éoszech, natomiast w Europie umieszcza si─Ö go na prze┼éomie XV i XVI w.. Rozkwit epoki przypada we W┼éoszech na wiek XV, w innych pa┼ästwach europejskich na XVI. Schy┼éek epoki to pocz─ůtek XVI w. we W┼éoszech i koniec XVI stulecia w Europie. Renesans nie by┼é nag┼éym wybuchem, natychmiastowym objawieniem nowych warto┼Ťci; przeciwnie, by┼é wynikiem d┼éugotrwa┼éego, z┼éo┼╝onego historycznego procesu, r├│┼╝nych przemian spo┼éeczno - gospodarczych, zachodz─ůcych w Europie, w kt├│rej po okresie feudalnego rozbicia jednoczy┼éy si─Ö pa┼ästwa (Szwajcaria, Francja, Hiszpania) lub zmierza┼éy one ku zjednoczeniu (Italia). Jednoczy┼éy si─Ö te┼╝ spo┼éeczne si┼éy mieszcza┼ästwa - przysz┼éego wsp├│┼étw├│rcy przemian cywilizacyjnych oraz mo┼╝nego mecenasa artyst├│w i uczonych. Zjawiska te by┼éy niemal┼╝e przeciwie┼ästwem do r├│wnoczesnego rozpadu dotychczasowej jedno┼Ťci europejskiej, jej cesarsko - papieskiej struktury i wsp├│lnej dotychczas katolickiej wi─Özi wyznaniowej. Znamienne dla nowej epoki zjawiska zaznaczy┼éy si─Ö najsilniej i najwcze┼Ťniej we W┼éoszech, kt├│re u schy┼éku ┼Ťredniowiecza by┼éy rozbite na Pa┼ästwo Ko┼Ťcielne, Kr├│lestwo Neapolu i Obojga Sycylii, ksi─Östwa i pot─Ö┼╝ne republiki kupieckie. Papiestwo i cesarstwo - os┼éabione wzajemnymi walkami, a tak┼╝e d┼éugotrwa┼éymi wojnami pomi─Ödzy pot─Ögami austriackich Habsburg├│w i francuskich Walezjuszy - traci┼éy na autorytecie i powa┼╝aniu. Zagro┼╝eniem dla nich stawa┼éy si─Ö bogate i pot─Ö┼╝ne miasta, kt├│re dzi─Öki operacjom handlowym mi─Ödzy Wschodem i Zachodem oraz dynamicznemu rozwojowi rzemios┼éa i przemys┼éu wyrasta┼éy na prawdziwe pot─Ögi. Poka┼║ne obroty finansowe, rozw├│j dom├│w bankierskich itp. zapewni┼éy mieszcza┼ästwu, konkuruj─ůcemu ze szlacht─ů, znakomit─ů pozycj─Ö i mo┼╝liwo┼Ť─ç finansowania nauki, kultury i sztuki. Rozpowszechni┼éa si─Ö dzi─Öki temu instytucja mecenatu, tj. opieki nad wybitnymi tw├│rcami. Dzi─Öki materialnej pomocy mecenas├│w, pochodz─ůcych g┼é├│wnie z mieszcza┼ästwa i bogatych pan├│w feudalnych, ┼Ťwieckich i duchownych, wielu przysz┼éych wybitnych tw├│rc├│w zdoby┼éo wykszta┼écenie i warunki umo┼╝liwiaj─ůce tw├│rcz─ů prac─Ö. Oceniaj─ůc epok─Ö odrodzenia nale┼╝y przede wszystkim podkre┼Ťli─ç jej rozmach, odwag─Ö, ┼Ťmia┼éo┼Ť─ç przekona┼ä w ka┼╝dym zakresie, ┼é─ůcznie z niepodwa┼╝alnymi do tej pory dogmatami religijnymi. Ta nied┼éuga, po zaledwie ponad sto lat trwaj─ůca epoka skondensowa┼éa zdumiewaj─ůco wiele zjawisk, zdarze┼ä, objawie┼ä artystycznych, intelektualnych i naukowych (takich jak np. epokowe odkrycie Miko┼éaja Kopernika, podwa┼╝aj─ůce i rewolucjonizuj─ůce dotychczasowe wyobra┼╝enia kosmologiczne). Skupienie uwagi na sprawach doczesnych: gospodarczych, spo┼éecznych i cywilizacyjnych, a przy tym wzrost mi─Ödzyludzkiej komunikacji we wszelkich dziedzinach ┼╝ycia wp┼éyn─Ö┼éo na wzrost zainteresowania jego ┼Ťwieckimi stronami i os┼éabieniu dawnego nastawienia teocentrycznego. Szybko rosn─ůca pot─Öga wielu pa┼ästw (w tym tak┼╝e Polski Jagiellon├│w) zadecydowa┼éa o wzmocnieniu w┼éadzy ┼Ťwieckiej, wzmog┼éa poczucie w┼éasnej warto┼Ťci i odr─Öbno┼Ťci narodowej. St─ůd w┼éa┼Ťnie bierze si─Ö taka dba┼éo┼Ť─ç o w┼éasny j─Özyk, p─Öd do nauki i kszta┼écenia si─Ö oraz ch─Ö─ç zamanifestowania w┼éasnych mo┼╝liwo┼Ťci we wszystkich dziedzinach ┼╝ycia. Renesans to ogromne bogactwo nowych pr─ůd├│w umys┼éowych i religijnych, z kt├│rych zdecydowanie najwa┼╝niejsze s─ů humanizm i reformacja. Czym jest humanizm - wyja┼Ťnia─ç nie trzeba. Nale┼╝y jednak zastanowi─ç si─Ö nad pod┼éo┼╝em i skutkami reformacji. Reformacja, podobnie jak ca┼éa epoka, nie pojawi┼éa si─Ö bez istotnej przyczyny, nie by┼éa zjawiskiem nag┼éym, lecz przygotowa┼éy j─ů stopniowo wcze┼Ťniejsze (od XIV w.) kryzysy oraz pi─Ötnastowieczne d─ů┼╝enia do zmian w dotychczasowej hierarchii w┼éadzy ko┼Ťcielnej. Bezpo┼Ťredniej przyczyny wybuchu reformacji upatruje si─Ö w wyst─ůpieniu Marcina Lutra, kt├│ry w 1517 r. w Wittenberdze og┼éosi┼é swe s┼éynne tezy o odpustach. Cho─ç atakowa┼éy one tylko pewne praktyki, zw┼éaszcza mo┼╝liwo┼Ť─ç uzyskania zbawienia za odpowiednie ┼Ťwiadczenia pieni─Ö┼╝ne, doprowadzi┼éy one do ostrego ataku ze strony Rzymu na reformatora. Pow├│d kry┼é si─Ö w ostatecznej konkluzji rozumowania Lutra, wed┼éug kt├│rej Ko┼Ťci├│┼é na ziemi nie by┼é w stanie udzieli─ç odpustu i rozgrzeszy─ç cz┼éowie- ka, a tym samym uwolni─ç go od przysz┼éych m─ůk. Pot─Öpiaj─ůca reformatora bulla papieska (kt├│r─ů Luter publicznie spali┼é) sta┼éa si─Ö przyczyn─ů ostrych walk religijnych, kt├│re ostatecznie rozbi┼éy dotychczasow─ů europejsk─ů wsp├│lnot─Ö wyznaniow─ů. Ogarni─Öt─ů gor─ůczk─ů spor├│w Europ─ů wstrz─ůsa┼éy niepokoje, przez ca┼éy niemal┼╝e XVI wiek trwa┼éy wojny religijne. Ko┼Ťci├│┼é katolicki, ktory poczu┼é si─Ö powa┼╝nie zagro┼╝ony przez reformacj─Ö, opracowa┼é ca┼é─ů strategi─Ö przeciwdzia┼éania fali protestantyzmu. Przeprowadzono szereg reform wewn─Ötrznych, poprawiaj─ůcych sytuacj─Ö w ┼éonie Ko┼Ťcio┼éa, ale przede wszyst- kim, na soborze Trydenckim, wytyczono plany wykorzystania dorobku kultury humanistycznej do cel├│w religijnych oraz wytyczono plany walki z innowiercami. Ta'kontrofensywa' Ko┼Ťcio┼éa okre┼Ťlana jest mianem kontrreformacji. Przewodzi┼é jej, powo┼éany do ┼╝ycia w roku 1534, zakon jezuit├│w. Reakcja Ko┼Ťcio┼éa katolickiego (sob├│r trydencki 1545 - 1563), mimo i┼╝ w ko┼äc├│wce stulecia przynios┼éa istotn─ů popraw─Ö sytuacji, nie przywr├│ci┼éa jednak w pe┼éni dawnego ┼éadu. Efektem reformacji pozosta┼éa niejednorodna wyznaniowo Europa, w kt├│rej istnia┼éy obok siebie lutera┼äskie Niemcy, kalwi┼äska Szwajcaria, oderwana od papieskiej zwierzchno┼Ťci i posiadaj─ůca w┼éasny ko┼Ťci├│┼é narodowy Anglia oraz Czechy, w kt├│rych dominowali tzw. bracia czescy. Reformacja zaznaczy┼éa sw─ů obecno┼Ť─ç we wszystkich dziedzinach, przede wszystkim odcisn─Ö┼éa swe pi─Ötno na umys┼éowo┼Ťci ├│wczesnych ludzi, umocni┼éa w nich poczucie rygoru religijnego. Z drugiej strony, propaguj─ůc wsp├│lnot─Ö wierz─ůcych nie poddanych papiesko - ko┼Ťcielnej hierarchii i postuluj─ůc zasady ewangeliczne (g┼é├│wnie r├│wno┼Ťci), wyposa┼╝a┼éa ideowo r├│┼╝ne ruchy spo┼éeczne i narodowe. Nurty wyznaniowe, powsta┼ée w wyniku reformacji: - Luteranizm, kt├│rego tw├│rc─ů by┼é Marcin Luter. Luteranie domagali si─Ö reformy instytucji ko┼Ťcielnych i liturgicznych, zniesienia celibatu, t┼éumaczenia Biblii na j─Özyki narodowe, a tak┼╝e g┼éoszenia w nich kaza┼ä, zniesienia odpust├│w. Luter by┼é zwolennikiem bezpo┼Ťredniego obcowania z Bogiem, bez ┼╝adnych po┼Ťrednik├│w - st─ůd brak uznania przez protestant├│w papie┼╝a. Luteranizm propagowa┼é teori─Ö ufnej wiary w wybaczaj─ůc─ů ┼éask─Ö bo┼╝─ů, jedyn─ů szans─Ö na uzyskanie dost─Öpu do nieba. Wg. tego nurtu, cz┼éowiek jest istot─ů tak ska┼╝on─ů, i┼╝ nie jest w stanie samodzielnie zdoby─ç zbawienia, i┼╝ nie pomog─ů mu w tym ┼╝adne dobre uczynki i nic nie znacz─ůce dla Boga dzia┼éania. Protestanci uwa┼╝ali wi─Öc, i┼╝ dla osi─ůgni─Öcia zbawienia wa┼╝niejsza jest sama wiara w Jezusa, ni┼╝ konkretne czyny. Ponadto wyra┼╝ali przekonanie, i┼╝ wszystkie prawdy wiary mo┼╝na samodzielnie odnale┼║─ç w Biblii. Dlatego te┼╝ rezygnowali z dotychczasowych autorytatywnych orzecze┼ä Ko┼Ťcio┼éa, pozostawiaj─ůc cz┼éowiekowi swobod─Ö interpretacji tekstu biblijnego i wolno┼Ť─ç w przeprowadzaniu docieka┼ä religijnych. - Kalwinizm, kt├│rego tw├│rc─ů by┼é Jan Kalwin. Wyznanie to wprowadza┼éo poj─Öcie predestynacji - przeznaczenia. Los cz┼éowieka jest niezale┼╝ny od niego, zapisany w gwiazdach. B├│g ka┼╝dego cz┼éowieka przeznacza na pot─Öpienie lub zbawienie. Niezale┼╝nie od jakichkolwiek stara┼ä i dzia┼éa┼ä cz┼éowiek nie jest w stanie tego zmieni─ç. Kalwinizm propaguje tak┼╝e idea┼é pracy i gromadzenie d├│br. Posiadanie staje si─Ö zas┼éug─ů, a bezczynno┼Ť─ç grzechem. - Bracia polscy (Arianie). Najbardziej radykalne i post─Öpowe skrzyd┼éo reformacji w Polsce. Bracia poscy wy┼éonili si─Ö z roz┼éamu w ┼éonie ko┼Ťcio┼éa kalwi┼äskiego. Sw─ů nazw─Ö zawdzi─Öczaj─ů swym przeciwnikom, kt├│rzy zarzucali im blu┼║niercze traktowanie dogmatu Tr├│jcy ┼Ťwi─Ötej (rozpocz─Öte przez Ariusza III / IV w.). Arianie nawo┼éywali do szczeg├│lnego przestrzegania etyki mi─Ödzyludzkiej, ewangelicznej cnoty ub├│stwa, braterstwa, wyrzeczenia si─Ö d├│br na rzecz biednych, do sprawiedliwo┼Ťci i pokoju. Szczeg├│lny op├│r przeciw arianom wywo┼éa┼éa podj─Öta przez nich krytyka dawnej tradycji ko┼Ťcielnej oraz nawo┼éywanie do powrotu do Biblii jako ┼║r├│d┼éa nieska┼╝onej religii i wiary. Radykalne has┼éa spo┼éeczne braci polskich wzbudzaly zdecydowany op├│r i niech─Ö─ç szlachty. Nie mog┼éa si─Ö ona bowiem pogodzi─ç z pot─Öpieniem podda┼ästwa ch┼éop├│w, z postulatem wyrzecze┼ä maj─ůtkowych, zakazem obejmowania urz─Öd├│w, zw┼éaszcza s─Ödziowskich, sprzeciwem wobec kary ┼Ťmierci, z odmow─ů s┼éu┼╝by wojskowej oraz ide─ů pe┼énej tolerancji wyznaniowej. Doprowadz┼éo to do wygnania w po┼éowie XVII w. arian z Polski. Mimo, i┼╝ postrzegano ich jako wichrzycieli, opinia ta by┼éa ca┼ékowicie niezas┼éu┼╝ona. Arianie pozostawili po sobie znaczn─ů spu┼Ťcizn─Ö naukow─ů, literack─ů i spo┼éeczn─ů (znacz─ůcy wk┼éad w rozw├│j szkolnictwa).

prace autoryzowano lub edytowano: 10.09.2003 o: 14:26:08

mo┼╝e zainteresuje ci─Ö tak┼╝e

skomentuj to