WIEK ZIEMI Wiek Ziemi oceniany jest na ok. 5 mld lat. Do jego określenia służą izotopy promieniotwórczych pierwiastków : Uran 238, Potas 40 – do określania wieku skał i minerałów. Węgiel C14 służy do określania wieku młodszych obiektów. SKAŁY OSADOWE Powstałe na skutek opadania drobnych cząsteczek piasku, mułu, błota, popiołów, szczątków itp. oraz nakładania się ich warstwowo. Wiele z tych składników, poprzez erozję zostało przeniesione w inne miejsce. Trwało to miliardy lat. Najstarsze pokłady znajdują się najniżej, najmłodsze najwyżej. Są one poprzedzielane. Według pokładów wyodrębniono 5 er : - archaik - prekambr - paleozoik - mezozoik - kenozoik Wpływ na powstawanie skał osadowych miały też ruchy skorupy ziemskiej ( trzęsienia ziemi, wybuchy wulkanów ). Powodowały one powstanie głębin, które wypełniły się wodą oraz wypiętrzenie mas górskich o różnych wysokościach. SKAMIENIAŁOŚCI Martwe w postaci wykopalisk - kości z ery mezozoicznej - odciski stóp – tropy zwierząt - sylwetki ludzi i zwierząt wydobyte ze zmarzlin lodowych czy torfu - paprotniki, skrzypy, widłaki i paprocie w postaci odcisków na płytach węglowych Żywe - ryba trzonopłetwna latimura ( Ocean Indyjski ) - hapteria ( wyspy otaczające Nową Zelandię ) - stekowce i torbacze ( Australia ) - żółwie ( wyspa Galapagos) POŚREDNIE DOWODY EWOLUCJI Ewolucja to stopniowa, nieustanna zmiana, to proces nieodwracalny zachodzący w czasie i przestrzeni, jest to proces kierunkowy. Dowody pośrednie  wspólne pochodzenie organizmów żywych  dane z dziedziny taksonomii – uwzględniają one :  wygląd zewnętrzny  sposób poruszania się  sposób zdobywania pożywienia  symetrię ciała  sposób rozmnażania się  typ rozwoju zarodkowego  właściwości fizjologiczne Na 1 milion budowa owadów jest taka sama(mają taki sam układ wydalniczy) NARZĄDY HOMOLOGICZNE mają takie same pochodzenie, ten sam plan budowy, ale spełniają one różne czynności : skrzydła ptaka, noga konia, płetwa wieloryba, ręka człowieka – wszędzie są te same kości, ale kończyny te spełniają różne funkcje. Mózgi kręgowców, pokrycie ciała kręgowców – to też narządy homologiczne NARZĄDY ANALOGICZNE Spełniają tę samą czynność, ale pochodzenie jest inne i plan budowy inny np. skrzydło ptaka i skrzydło motyla – oba służą do latania, oko kręgowca i oko owada. Z roślin : korzenie u organowców i chwytniki u mszaków – utrzymują roślinę w podłożu, pobierają wodę, ale budowa i pochodzenie jest różne. NARZĄDY SZCZĄTKOWE U CZŁOWIEKA :  Owłosienie ciała ( na klatce piersiowej u mężczyzn),  wyrostek robaczkowy,  zęby mleczne,  budowa mięśni brzusznych,  mięśnie przewodzące i odwodzące,  paluch stopy,  chwytność stopy u niemowlaka ATAWIZMY U CZŁOWIEKA  owłosienie lamugo płodu  ogon; nawet do 25 cm długości  pazury zamiast paznokci  dodatkowa para sutek  silnie wyrastający kieł EMBRIOLOGICZNE DOWODY EWOLUCJI W wczesnym rozwoju zarodkowym kręgowców w wyniku bruzdkowania powstaje morula, w wyniku dalszego podziału tworzy się blastula zbudowana z jednej warstwy komórek otaczających przestrzeń wypełniając płynem tzw. blastocelem. Gastrulacja – tworzenie się listków zarodkowych, czyli ektodermy, endodermy i mezodermy u wszystkich kręgowców przebiega tak samo. DOWODY Z ZAKRESU BIOCHEMII  wszystkie żywe organizmy zbudowane są tych samych pierwiastków, oprócz glinu, są to : węgiel, wodór, tlen, azot, fosfor, siarka, - nieorganiczne : woda - organiczne : białka, cukry, tłuszcze, udział procentowy tych związków i wody jest podobny u wszystkich organizmów  skład płynów ustrojowych zwierząt jest podobny do składu wody morskiej  budowa i funkcja wielu enzymów są podobne  podobna budowa chlorofilu  podobna jest struktura białek ( np. insulina ) – wykorzystano to w medycynie  podoba jest budowa hormonów, choć pełnią one inną funkcję : prolaktyna u ssaków, ptaków, gadów  obecność czynników RH+, RH- - u małp i ludzi  anty perny grupowe krwi, czyli A, B, 0  mitochondria u wszystkich eucariota są podobnie zbudowane i pełnią taką samą czynność  kwasy nukleinowe – zbudowane z takich samych nukleotydów, wszędzie obowiązuje kod trójkowy i wzór semikonserwatywnej replikacji DNA  mitoza u wszystkich eucariota przebiega tak samo ROZMIESZCZENIE NA ZIEMI  zasiedlenie Australii przez ssaki bezłożyskowe  jeleniowate, wielbłądowate, niedźwiedziowate występują w Afryce, Eurazji i Ameryce  żółwie na wyspach Galapago są to formy reliktowe, prawie się nie zmieniły  skrzypłacz (ryba) jego larwa jest identyczna z larwą wymarłych już trylobitów  ryby dwudyszne i trzonopłetwna latimura jest jajożyworodna  miłorzęb japoński od 400 mln lat się nie zmienił, drzewo samicze i samcze  brzoza karłowata, wierzba  foka obrączkowana