Polub nas na facebooku

Poczekaj..15 sekundWyjd┼║

ŚCIĄGI I WYPRACOWANIA

Motyw ciała w literaturze - od starożytnosci do renesansu

Cz┼éowiek jest istot─ů cielesno-duchow─ů. Dzi─Öki zdolno┼Ťci m├│wienia, zwi─ůzanej z ludzkim cia┼éem, mo┼╝e si─Ö kontaktowa─ç z drugim cz┼éowiekiem. Przez cia┼éo cz┼éowiek ujawnia swoja dusz─Ö i przekazuje cos z siebie innym. I tak np. przez cielesne gesty, jak u┼Ťcisk d┼éoni, poca┼éunek, przychylne s┼éowo, ujawnia si─Ö innym ┼╝yczliwe nastawienie ducha, a pi├│ro w r─Öce pisarza pomaga mu nada─ç kszta┼éty swoim wewn─Ötrznym przemy┼Ťleniom. Motyw cia┼éa w literaturze posiada wiele r├│┼╝norodnych odniesie┼ä, jak np. problem nago┼Ťci, interpretacji chor├│b cielesnych czy tez ┼Ťmierci jako rozstania si─Ö z ┼Ťwiatem profanum. Zagadnienia te obecne s─ů w literaturze ju┼╝ od staro┼╝ytno┼Ťci, kiedy to w Ksi─Ödze rodzaju zawarty zosta┼é opis pierwszych ludzi,a naszych protoplast├│w - Adama i Ewy. Przed z┼éamaniem zakazu nadanego im przez Boga, nie znali poj─Öcia wstydu. Nago┼Ť─ç by┼éa dla nich czym┼Ť zupe┼énie naturalnym, wr─Öcz oczywistym. Jednak┼╝e po zjedzeniu zakazanego owocu zacz─Öli odczuwa─ç skr─Öpowanie. Interpretacja tego zdarzenia nie jest jednak jednoznaczna. Mo┼╝na tu zada─ç pytanie czy wstyd przed nago┼Ťci─ů spowodowany jest ch─Öci─ů zatajenia swej prawdziwej natury - czyli w tym przypadku ch─Öci─ů ukrycia swego grzechu? Czy to w┼éa┼Ťnie przez zakrywanie swego cia┼éa cz┼éowiek chce ukry─ç prawd─Ö o tym, co skrywa w swym wn─Ötrzu? Interpretuj─ůc histori─Ö Adama i Ewy mo┼╝emy wysnu─ç wniosek, i┼╝ Biblia przedstawia nago┼Ť─ç jako synonim prawdy. Moment staje si─Ö prze┼éomowym i od tej pory ludzie skrywaj─ů si─Ö z sw─ů nago┼Ťci─ů przed oczami innych. W mitologii odnajdujemy natomiast inne aspekty interpretacji cia┼éa ludzkiego. Wysoko ceniona jest tutaj uroda. St─ůd te┼╝ mamy do czynienia z pewnymi archetypami, obecnymi w literaturze oraz j─Özyku a┼╝ do dnia dzisiejszego. Pi─Ökne kobiety por├│wnywane s─ů cz─Östo do Wenus tudzie┼╝ Afrodyty, a m─Ö┼╝czy┼║ni o du┼╝ej t─Ö┼╝y┼║nie fizycznej do Heraklesa. Ale nie tylko pi─Ökno by┼éo tematem rozwa┼╝a┼ä greckich pisarzy. Homer w swej "Iliadzie" ukazuje nierozerwalno┼Ť─ç cia┼éa z dusz─ů. Po zabiciu Hektora, Achilles ┼éamie obietnic─Ö i nie oddaje cia┼éa zamordowanego jego rodzicom, bezczeszcz─ůc zw┼éoki pokonanego. Wida─ç wi─Öc jak wielkie znaczenie mia┼éo dla staro┼╝ytnych Grek├│w cia┼éo i jak─ů przedstawia┼éo ┼Ťwi─Öto┼Ť─ç. Podobny temat podejmuje Sofokles w swym utworze zatytu┼éowanym "Antygona". Tytu┼éowa bohaterka sprzeniewierza si─Ö Kreonowi, ┼éami─ůc jego zakaz i grzebie zw┼éoki brata. Poci─ůga to za sob─ů wiele innych tragicznych wydarze┼ä. Jednak┼╝e wida─ç jak wielkie znaczenie mia┼éo tutaj cia┼éo, kt├│re bez poch├│wku nie mo┼╝e dozna─ç wiecznego spoczynku. Sfer─Ö fizyczn─ů mo┼╝na tu nazwa─ç mostem ┼é─ůcz─ůcym ┼Ťwiaty sacrum i profanum. Cia┼éo wi─Öc by┼éo swego rodzaju przedmiotem kultu, dbano o nie, a po ┼Ťmierci nale┼╝a┼éo je w spos├│b godny pochowa─ç. Kolejny ciekawy aspekt cielesno┼Ťci przedstawia┼é Platon. W zgodzie z dwoma rodzajami bytu, tj. ┼Ťwiatem idei i przyrody poznawanymi w dw├│ch rodzajach poznania: intelektualnym i empirycznym, Platon sta┼é na stanowisku dualizmu duszy i cia┼éa. Dusza jest czynnikiem zwi─ůzanym ze ┼Ťwiatem niezmiennym, wiecznym. Stanowi niematerialny czynnik ┼╝ycia i jest ┼║r├│d┼éem zmian. Jest niezale┼╝na i doskonalsza od cia┼éa, a wcielenie jest kar─ů za grzech. W zwi─ůzku z tym, celem ┼╝ycia jest wyzwolenie si─Ö z ogranicze┼ä doczesnoscii powr├│t do egzystencji w ┼Ťwiecie idei. Nieco inne podej┼Ťcie przedstawia┼é natomiast Arystoteles. By┼é on uczniem Platona, lecz jego zdaniem to w┼éa┼Ťnie w┼éadza zmys┼éowa prowadzi do poznania rozumowego. A wi─Öc cielesno┼Ť─ç, i co si─Ö z tym wi─ů┼╝e wra┼╝liwo┼Ť─ç na bod┼║ce ┼Ťwiata zewn─Ötrznego jest pomoc─ů w poznaniu swego umys┼éu. ┼Üredniowiecze to natomiast okres, w kt├│rym cia┼éo odbierano jako przeszkod─Ö na drodze zbawienia. O┼Ťrodkiem zainteresowania by┼é B├│g oraz ┼╝ycie wieczne. Powszechnie propagowano dwa wzorce osobowe: rycerza oraz ascety. Ascetyzm polega┼é na ┼Ťwiadomym niszczeniu cia┼éa w imi─Ö przewagi i rozwoju ducha. Wg tego┼╝ pr─ůdu cia┼éo nie oddzia┼éuje na dusz─Ö, bo substancja ni┼╝sza nie mo┼╝e oddzia┼éywa─ç na wy┼╝sz─ů. Cia┼éo ulega modyfikacjom pod wp┼éywem innych cia┼é, a dusza u┼Ťwiadamia sobie te modyfikacje, tworz─ůc sama duchowy obraz nazywany wra┼╝eniem zmys┼éowym. Zgodnie wi─Öc z wyznawanymi ideami, egzystencja ziemska ascety naznaczona by┼éa ci─ůg┼é─ů pami─Öci─ů o ┼Ťmierci (memento mori), a jego ┼╝ycie podporz─ůdkowane zosta┼éo w┼éa┼Ťciwemu przygotowaniu si─Ö do godnego chrze┼Ťcijanina zgonu (ars moriendi ÔÇô sztuka umierania). Tak─ů filozofi─Ö przedstawia┼é m.in. ┼Üw. Augustyn, kt├│ry uznawa┼é dualizm cia┼éa i duszy, oraz wy┼╝szo┼Ť─ç sfery psychicznej nad fizyczn─ů. Osoba ludzka by┼éa rozdarta mi─Ödzy dobrem a z┼éem, mi─Ödzy dusz─ů a cia┼éem. Augustyn nie g┼éosi┼é, ┼╝e materia jest z┼éa, ani ┼╝e wcielenie duszy jest kar─ů za grzechy. Cia┼éo sta┼éo si─Ö wi─Özieniem dla duszy w wyniku grzechu Adama i problemem moralnym jest uwi─Özienie si─Ö z tego wi─Özienia. W utworach epoki ┼Ťredniowiecza dominuj─ůcym tematem jest ┼Ťmier─ç. I tak na przyk┼éad w najwi─Ökszym dziele Franciszka Villon pt. ÔÇ× Wielki TestamentÔÇŁ autor ukazuje ┼Ťmier─ç jako zgnilizn─Ö i rozpad cia┼éa. Obraz fizycznego zgonu jest makabrystyczny i naturalistyczny. Poeta ukazuje wszechw┼éadn─ů pot─Ög─Ö ┼Ťmierci, wprowadzaj─ůc tak┼╝e motyw dance macabre (ta┼äca ┼Ťmierci). Jego przemy┼Ťlenia nacechowane s─ů wszechobecn─ů my┼Ťl─ů o przemijalno┼Ťci ludzkiego ┼╝ycia. T─Öskni on za m┼éodo┼Ťci─ů oraz pi─Öknem. Wierzy w Boga i ┼╝ycie wieczne lecz napawa go strach przed utrat─ů ┼╝ycia, a wi─Öc swojej cielesno┼Ťci. Kolejny utw├│r opiewaj─ůcy marno┼Ť─ç cielesn─ů i r├│wno┼Ť─ç wszystkich w obliczu ┼Ťmierci to ÔÇ×Rozmowa Mistrza Polikarpa ze ┼Ümierci─ůÔÇŁ. Zawiera ona plastyczny obraz ┼Ťmierci, wci─ůgaj─ůcej w wir taneczny zar├│wno bogatych jak i biednych, g┼éupich jak i m─ůdrych, m┼éodych i starych. Pierwotnie udzia┼é w ta┼äcu bra┼éy 24 osoby, ustawione wg hierarchii swojej ziemskiej wa┼╝no┼Ťci. Upersonifikowana ┼Ťmier─ç przedstawiona jest tutaj w postaci rozk┼éadaj─ůcego si─Ö trupa kobiety. Autor w spos├│b szczeg├│┼éowy opisuje jej odra┼╝aj─ůcy wygl─ůd, i pomimo tego ┼╝e z biegiem akcji rozm├│wczyni mistrza Polikarpa nie zmienia swojej powierzchowno┼Ťci, czytelnik zaczyna si─Ö z ni─ů oswaja─ç. Ohydny wygl─ůd i groza ┼Ťmierci ┼éagodzone s─ů przez jej s┼éabo┼Ťci i komizm postaci. Podsumowuj─ůc utwory ┼Ťredniowiecznych pisarzy, mo┼╝emy sobie zada─ç pytanie: Dlaczego ┼Ťmier─ç przedstawiana by┼éa jako rozk┼éadaj─ůce si─Ö cia┼éo kobiety? Czy mia┼éo to na celu ostudzenie, a wr─Öcz obrzydzenie do kobiecej cielesno┼Ťci, kt├│ra stawa┼éa na przeszkodzie do ┼Ťwi─Öto┼Ťci? Czy te┼╝ mia┼éa charakter refleksyjny nad tematem ┼╝─ůdz ludzkich, opieraj─ůcych si─Ö jedynie na zaspokajaniu potrzeb cielesnych, cielesnych wi─Öc i chwil─ů rozmy┼Ťla┼ä nad seksualno┼Ťci─ů cz┼éowieka? Kolejn─ů epok─ů literack─ů jest renesans. Poj─Öcie to wprowadzi┼é wybitny szesnastowieczny w┼éoski malarz, pisarz i architekt, Giorgio Vasari. Chcia┼é w ten spos├│b podkre┼Ťli─ç odmienno┼Ť─ç nowej epoki od ┼Ťredniowiecza. Odr─Öbno┼Ť─ç ta polega─ç mia┼éa przede wszystkim na odrodzeniu si─Ö antycznych idei, ca┼éego dorobku literackiego, kulturowego i filozoficznego tej epoki. Renesans to ponowne odkrycie antycznej sztuki i architektury, antycznych kanon├│w pi─Ökna. Jednym z utwor├│w renesansowych, nawi─ůzuj─ůcych do motywu cia┼éa jest ÔÇ×Sonet IV. O wojnie naszej, kt├│r─ů wiedziemy z szatanem, ┼Ťwiatem i cia┼éemÔÇŁ Miko┼éaja S─Öpa Szarzy┼äskiego. W pierwszej jego cz─Ö┼Ťci podmiot liryczny charakteryzuje sytuacje cz┼éowieka w ┼Ťwiecie. Dominuj─ůcym motywem ludzkiej egzystencji jest walka, jak─ů w ka┼╝dym cz┼éowieku tocz─ů ze sob─ů duchowe potrzeby i pokusy cia┼éa. Szarzy┼äski neguje renesansow─ů ide─Ö harmonii cz┼éowieka i wszech┼Ťwiata, wskazuje na dwoisto┼Ťc ludzkiej istoty, kt├│ra sk┼éada si─Ö i z cia┼éa i z ducha. Cia┼éo, w pogoni za z┼éudnymi ziemskimi dobrami, d─ůzy do upadku i grzechu, dusza natomiast poszukuje Boga. Utw├│r ten zawiera w sobie problem cz┼éowieka, rozdartego pomi─Ödzy potrzebami duszy i cia┼éa, a wi─Ö─ç miotaj─ůcego si─Ö mi─Ödzy Bogiem a szatanem.

mo┼╝e zainteresuje ci─Ö tak┼╝e

skomentuj to